
Soleá; ritmi, şarkıyı, dansı ve yoğun duyguları bir araya getirerek flamenkonun bizi neden hâlâ derinden etkilediğini anlamamızı sağlar.
Soleá’nın ne olduğunu, ritmik döngüsünü nasıl tanıyacağınızı ve flamenkoda neden böylesine önemli bir yere sahip olduğunu merak ediyorsanız, bu rehber onu farklı bir kulakla dinlemenize yardımcı olacak.
Soleá, flamenkonun başlıca palo’larından biridir. Bu sanatta palo, yalnızca bir şarkı değil; kendine özgü ritmik döngüsü, karakteri, melodileri, söylenişi, çalınışı ve dans edilişi olan bir türdür.
Soleá; ağırbaşlılığı, sakin akışı ve bir quejío’da, yani içli bir haykırışta açığa çıkabilen ya da gitarın kapanış cümlesinde çözülen o bastırılmış gerilimle tanınır.
Tek bir soleá yoktur. Cádiz ve çevresindeki liman kentleri, Jerez, Triana, Utrera, Alcalá ve Córdoba, melodilerinde ve şarkının yorumlanışında iz bırakmıştır. Onu tükenmez kılan da bu çeşitliliktir.
Adının, İspanyolcada yalnızlık anlamına gelen soledad sözcüğünden türediği düşünülür. Ancak onu yalnızca hüzünle açıklamak yetersiz kalır.
Soleá’da aşk acısına, kedere, hatıralara, gurura, düşüncelere ve hayata devam etme isteğine yer vardır.
Evet, derinlikli bir şarkı söyleme biçimidir; ama hiçbir zaman tek boyutlu değildir. Duygu açıklanmaz, ritmin üzerine bırakılır.
Bugünkü soleá, uzun bir evrimin sonucudur. Endülüs Flamenko Enstitüsüne göre kökeni, 19. yüzyılın başlarından itibaren dansa eşlik eden, jaleos ve gelianas ile bağlantılı şarkılara dayanıyor olabilir.
Zamanla sanatçılar kendi üsluplarını geliştirmiş, farklı flamenko yöreleri de bu türe kendi rengini katmıştır.
Bu kökeni bilmek, sahneye başka bir gözle bakmanızı sağlar. Kol hareketleri, belin kıvrılışları, bir duraklamanın ağırlığı ve ritmik ayak vuruşları, bedenle iç içe doğmuş bir yapıyla diyalog kurar.
Soleares genellikle sekiz heceli üç ya da dört dizeden oluşan kıtalar üzerine kurulur. Sözü dolandırmayan bu kısa şiirler, canlı icrada şarkıcının nefesi, gitarın yanıtı ve ortak ritimle hayat bulur.
Soleá’ya açılan bir kapı varsa o da compás, yani ritmik döngüdür. On iki zamandan oluşur ve genellikle şöyle gösterilir:
1 2 3 - 4 5 6 - 7 8 - 9 10 - 11 12
Soleá, alegrías ve bulerías ile aynı ritim ailesindedir; ancak karakteri kökten farklıdır.
Alegrías aydınlıktır; bulerías ise hız kazanır.
Soleá, sanki her sessizliğin söyleyecek bir sözü varmış gibi vuruşların arasında daha fazla alan bırakır.
Onu tanımaya başlamak için flamenko tutkunu olmanız gerekmez.
Şu ipuçlarına dikkat edin:
Soleá’nın acelesi yoktur. Şarkının yayılmasına, gitarın ortamı hazırlamasına ve dansın gerilimi kurmasına izin verir.
Ancak sakinlik tekdüzelik demek değildir: altta her an hissedilen sağlam bir nabız vardır.
İyi bir yorumda gitar, şarkıcıya yalnızca “eşlik etmez”. Bir fikir sunar, bekler, yanıt verir ve cümleyi tamamlar.
Bazen falseta denen melodik bir gitar pasajı yeni bir atmosfer yaratır; bazen de bir sessizlik, ardından gelen vokal cümlesinin etkisini daha da artırır.
Soleá dansı, zarafet ile güçlü vurgular arasında gidip gelir.
Ağır ve özenle şekillenen kol hareketleri, uzun bir bakış, ayaklardan gelen keskin bir çağrı ve ritmi görünür kılan escobilla adlı bir ayak çalışması bölümü görebilirsiniz.
Gücü hızından değil, hareketin ardındaki niyetten gelir.
Remate, yani kapanış cümlesi geldiğinde, on iki zamanı saymayı bilmeyen biri bile her şeyin yerine oturduğunu hisseder.
Gitarist cümleyi tamamlar, dans sonuca ulaşır, el çırpmalar ya da coşkulu teşvik sesleri yükselir.
İşte o anlarda flamenko canlı bir sohbete dönüşür: kimsenin açıklamasına gerek kalmadan herkes nerede olduğunu bilir.
Seguiriya da derin ve ağırbaşlıdır; ancak daha kesintili, daha dramatik bir nabza ve farklı bir ritmik yapıya sahiptir.
Soleá ise duygunun içinde nefes almaya alan bırakan geniş akışını korur.
Bulerías ile ilişkisi de açıklayıcı bir örnektir. İkisi de on iki zamanlı compás dünyasına aittir; fakat bulería tempoyu hızlandırır, oyuna, eğlenceye ve hızlı doğaçlamaya kapı açar.
Bu nedenle birçok dans eseri soleá’dan daha hareketli bölümlere geçebilir; yine de her palo kendi kimliğini korur.
Soleá’nın flamenko şarkıcılığı içindeki yerini anlamak için El Duende’nin flamenko türleri ve büyük sesleri rehberini okuyabilirsiniz.
Bu türleri ayırt etmeyi öğrenmek, bir gösteriyi izlemekten sahnede yaşananlara gerçekten katılmaya geçmenin çok güzel bir yoludur.
Flamenko, 2010 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne alındı.
Bu unvan, bir müze nesnesini değil, kuşaklar boyunca sanatçılar tarafından aktarılıp dönüştürülen yaşayan bir sanatı onurlandırır.
Soleá bunun çok iyi bir örneğidir: tanınabilir kurallarını korur, ama iki farklı seste, iki gitarda ya da iki ayrı gecede asla aynı duyulmaz. Güncelliğini korumasında az şeyle çok şey anlatabilmesinin de payı vardır.
Soleá sizden dikkat ister; karşılığında ise artık yalnızca bir gösteri izlemediğinizi, ortak bir duygunun içinde olduğunuzu fark edersiniz.
Soleá hakkında okumak yardımcı olur; ama onu yakından dinlemek deneyimi tamamen değiştirir.
Barselona’nın La Rambla caddesindeki El Duende by Tablao Cordobes’te sahne ile seyirci birbirine çok yakındır. Şarkının inceliklerini duyar, topuk vuruşlarını hisseder ve sanatçılar arasındaki iletişimi sezersiniz.
El Duende, Barselona’da 55 yılı aşkın flamenko geleneğine sahip Tablao Cordobes’in mirasından doğmuştur. Her gece usta sanatçılardan oluşan bir kadroyu, katı bir senaryoya bağlı olmayan canlı bir akış içinde sahneye taşır.
Soleá, kimin söylediğine, çaldığına ya da dans ettiğine göre farklı bir renge bürünebilir.
Büyüsü tam da buradadır: bir tekrarını değil, bir daha aynısı yaşanmayacak bir geceyi izleyeceksiniz.
İlk kez geliyorsanız bir flamenko gösterisinde neler yaşandığını anlatan bu rehber de işinize yarayabilir.
Merakla gelmeniz yeterli; gerisini ritim halleder.
Soleá, flamenkoya adım atmanın en zengin yollarından biridir: ritmin mimarisini, sözlerin şiirini, şarkı ile gitarın diyaloğunu ve bir duraklamayı elektriğe dönüştürebilen bir dansı bir araya getirir.
Etkilenmek için bütün üsluplarını tanımanız gerekmez. Ancak her remate’nin ardında yüzyılların belleğinin bulunduğunu bilmek, dinleme deneyimini daha da yoğunlaştırır.
Flamenkoyu yakından hissetmek için La Rambla 33 adresindeki El Duende by Tablao Cordobés biletlerinizi ayırtın.